Twee jaar geleden deelde ik in Noorderlicht mijn recept voor kanelbullar. En ook al zal ik niet snel nee kunnen zeggen tegen een kanelbulle, heb ik soms meer zin in een iets minder zoet broodje. Daarom deel ik nu mijn recept voor kardemummabullar, een andere Zweedse klassieker. Hoewel nog steeds zoet, is het wat frisser van smaak en is het daarom een goede afwisseling van een kanelbulle. Je moet er een beetje de tijd voor nemen, maar dan heb je ook wat. Stroop je mouwen maar op!
Misschien wel de eerste Zweedse traditie waar ik van hoorde — naast het eten van gehaktballen in een IKEA-filiaal — was Lucia. Proberend niet om te komen van het lachen schaterde mijn Engelsdocent van de middelbare school tijdens een les in december over een gek fenomeen dat zich op dat moment voordeed in Zweden. Men zocht daarbij het mooiste meisje van het dorp, plaatste kaarsen op haar hoofd en ging vervolgens kerstliedjes om haar heen zingen. Mijn docent vond het dan vooral leuk om filmpjes op te zoeken waarbij het niet helemaal goed ging en het haar van het meisje, Lucia genoemd, er niet ongeschonden vanaf kwam. Voor de meesten in het klaslokaal zal het de enige keer zijn geweest dat ze over Lucia na zouden denken, maar voor mij heeft het altijd een plekje in mijn hart ingenomen.
Na het behalen van mijn bachelordiploma’s in Scandinavië studies en Muziekwetenschap, ben ik in Örebro terecht gekomen voor een master Muziekwetenschap. Hier ben ik het verenigings-leven ingedoken…
Vorig jaar augustus meldde ik mij, zonder goede reden, aan voor de minor Zweeds. Het enige dat ik wist was: ik wil in het buitenland studeren en een nieuwe taal leren. Mijn kennis van Zweeds – en de andere Scandinavische talen, als ik heel eerlijk ben – ging niet veel verder dan de naam van de IKEA-kast in mijn woonkamer. Toch heb ik het Zweeds altijd al een heel aanlokkelijke taal gevonden, misschien juist omdat het zo mysterieus was: terughoudend, noordelijk volk, maar toch met zo’n temperamentvolle manier van spreken. Buiten een tripje naar Denemarken in een ver verleden, was ik bovendien nog nooit in Scandinavië geweest. Om kort te gaan: ik had geen idee wat ik moest verwachten.
Soms neemt het leven een wending die je niet had voorzien. Wij (oud-)studenten Scandinavisch weten inmiddels maar al te goed dat onze toekomst niet per se in de scandinavistiek of een aanverwante studierichting hoeft te liggen. Hoe zou dat zijn geweest voor de Dordtse student Johannes Narssius? Had hij tijdens zijn studie theologie in Leiden ooit gedacht aan het Zweedse hof te belanden als officiële geschiedschrijver?
Als er gesproken wordt over de expansionistische ambities van de Scandinavische landen is het eerste wat opkomt vaak de Vikingtijd (793-1066), met de bezetting van delen van Groot-Brittannië, de Faeröer, IJsland en Groenland. De focus ligt hierbij op het Westen, terwijl er net zo veel gaande was in het Oosten. Het contact tussen de gebieden die nu Zweden en Polen worden genoemd gaat terug tot minstens de late ijzertijd, maar vanwege de westelijk georiënteerde aard van zowel de beschikbare bronnen als het wetenschappelijke interesse is hier helaas vrij weinig over bekend.
Op 10 juni 2024 vertrok ik om 5 uur ’s ochtends vanuit mijn kamer in Uppsala richting de boot naar Gotland. Ik twijfelde even of het vroege opstaan het waard was, maar zodra ik het eiland in de verte zag verschijnen, herinnerde ik mij weer dat Gotland het altijd waard is. Alle nostalgie en herinneringen kwamen weer naar boven toen ik het eiland opstapte en ik besefte dat deze plek ervoor heeft gezorgd dat ik Scandinavië studies ben gaan studeren. En dan te bedenken dat dit allemaal begon met een bezoek aan IKEA door mijn opa en oma 44 jaar geleden... In dit artikel neem ik jullie graag mee op rondreis door Gotland. Van stad tot ruige natuur; van de prehistorie tot de moderne tijd; en van een kruipende dreumes tot jongvolwassen vrouw: ik hoop dat je tijdens het lezen van deze ode aan Gotland een hint van de magie van het eiland in de Oostzee meekrijgt.
In maart 2025 shockeerde de Finse comedygroep KAJ heel Europa door Melodifestivalen – de Zweedse voorselectie voor het Eurovisiesongfestival – te winnen.[1] Met hun humoristische lied over sauna’s lieten ze oud-Eurovisiewinnaar Måns Zelmerlöw achter zich in de finale, en werden ze de eerste act in 27 jaar die Zweden vertegenwoordigde met een Zweedstalig nummer. Een Zweeds nummer voor Zweden gebracht door Finnen – dat klinkt misschien gek, maar in Finland wonen zo’n 280.000 mensen die Zweeds als hun moedertaal spreken, waaronder de jongens van KAJ. Deze zogeheten 'Finlandssvenskar' vormen 5% van de totale bevolking en zijn een prominente minderheid in het land. Ze hebben hun eigen kenmerkende accent, cultuur en identiteit. Waar komen ze vandaan, en voelen ze zich eigenlijk wel Fins?
Wat heeft een Noord-Russische houten vogel met Scandinavië te maken? Ik heb het hier over de 'spånfågel', ook wel 'takfågel' (plafondvogel) of 'julduva' (kerstduif) genoemd. Dit is geen zeldzame diersoort, maar een decoratieve vogel die met een speciaal mes gekerfd wordt uit een blokje zacht coniferen- of populierenhout. Het is een decoratie die in Zweden in de 19e en de vroege 20e eeuw vaak rond kerst aan het plafond gehangen werd en door de warme lucht van de haard kalm roteerde. De vogel werd geassocieerd met de duif die in de christelijke traditie de heilige geest symboliseert, maar er hangt een complexer verhaal aan de symboliek en oorsprong van deze eigenaardige versiering.
Na het landen op de luchthaven Landvetter was de eerste stap een Flygbuss naar Göteborg centralen. Toegegeven, ik was al eerder in Zweden geweest. Ooit in een duister verleden één middag in Malmö, verder een paar dagen in Stockholm. Maar nu zou ik voor het eerst drie weken in Zweden zijn. En voor het eerst in Göteborg. Veel tijd was er echter niet om de stad te bewonderen, ik moest immers nog met trein en bus naar een klein dorp midden op het platteland.
Zweden kent veel tradities rondom kerst. Zo ook de stad Gävle, die aan de oostkust ligt, een stuk boven Stockholm. In december wordt daar een grote bok van stro neergezet en elk jaar is het weer spannend: blijft hij staan? Het beest van stro heeft het al zwaar te verduren gehad – de bok wordt vaak in de fi k gestoken - maar heeft ook mooie jaren gekend. Op het moment van schrijven is de bok van 2024 nog niet “geboren”, dus ben ik de geschiedenis ingedoken.
Het is een van de meest bekende feestdagen in Zweden: midzomer. Het wordt eind juni gevierd en is voor veel Zweden belangrijk. De feestdag is voor veel mensen een vrije dag en duidt het begin van de zomer aan. Wat zijn de huidige tradities rondom deze feestdag en zijn die veranderd door de jaren heen?
