Cultuur

Ríðum, ríðum: IJslandse volksmuziek in Hrafninn flýgur (1984)

De film 'Hrafninn flýgur' (De Raaf Vliegt) uit 1984, onder regie van Hrafn Gunnlaugsson, wordt beschouwd als een van de beste IJslandse producties aller tijden, populair in zowel binnen- als buitenland. Een aantal factoren heeft bijgedragen aan dit beeld, met name het succesvolle gebruik van thema’s uit andere genres die populair waren in de jaren tachtig: de spaghettiwestern en de samoeraifilm. Daarnaast speelt de actie van 'Hrafninn flýgur' zich af in de 'landnámsöld' (let. “nederzettingstijdperk”, 874-930 n. Chr.). Deze periode is onderdeel van wat internationaal bekend staat als de Vikingtijd, en wordt aanschouwd als cruciaal voor de identiteitsvorming van de IJslanders.

Casual en complex: datingcultuur in Scandinavië

In 2023 studeerde ik een half jaar in Aarhus en woonde ik met twee Denen en een Noor. Ik hoorde allerlei verhalen over de ‘hook ups’ en ‘one-nightstands’ van henzelf en hun vrienden. Ook leerde ik vrij snel: Tinder. Op Tinder gebeurt het. Je ontmoet daar waarschijnlijk niet de liefde van je leven, maar je wordt wel binnen enkele minuten uitgenodigd bij iemand thuis, je mag zelf invullen waarvoor. Wanneer je leest over de datingcultuur in Scandinavië, klinkt het ook niet erg romantisch. In artikelen op het wereldwijde web is te lezen dat seks makkelijk is voor Scandinaviërs, maar echte intimiteit en toewijding blijken erg lastig. Hoe kijken Scandinaviërs zelf naar de datingcultuur in het land waar zij wonen?
Ik vroeg het aan een aantal jongvolwassenen uit Denemarken, Noorwegen en Zweden.

The Viking Museum in Stockholm: Commerciële attractie of bron van genuanceerde informatie?

The Viking Museum wordt – ondanks het woord “museum” in de naam – gezien als een “tourist trap” en is een commerciële attractie in Djurgården, Stockholm. Vanwege deze status wordt het niet altijd serieus genomen en daardoor vaak gemist door mensen die meer geïnteresseerd zijn in een academische vertolking van de Vikingtijd, door tentoonstellingen zoals “Vikingarnas värld” in het door de Zweedse staat gefinancierde Historiska Museum. Ondanks het gebrek aan een collectie “echte” artefacten die bezoekers kunnen zien in Historiska, geeft de unieke positie van The Viking Museum als commerciële “attractie” het de mogelijkheid om een genuanceerd
beeld te leveren van de Vikingen, zonder dezelfde mate van invloed vanuit de sociaaldemo-cratische staat.

Into the Unknown: Disney’s historische samenwerking met de Sami

In 2013 kwam de film 'Frozen' uit met hier
en daar wat verwijzingen naar de Sami. Bij het maken van deze film zijn de Sami echter nooit betrokken. Toen de film een groot succes bleek te zijn en er een vervolg zou komen, hebben de Sami en Disney de handen ineengeslagen om op een respectvolle en realistische manier de Sami in beeld te brengen.

Og dans vill hún heyra: de wereld van de volksdans

Op een zonnige middag in de botanische tuinen van Lund tijdens mijn uitwisseling werd mijn blik gevangen door een zwierig gebeuren. Een klein groepje jonge mensen, wit gekleed, dansend in een cirkel. Voor mij was het duidelijk herkenbaar zijnde een Zweedse volksdans. Dat beeld is me bijgebleven en heeft me eigenlijk nooit losgelaten. Het was een moment van realisatie dat volkscultuur niet stoffig is en dat er wel meer mensen een overlange afspeellijst hebben met polska's. Twee jaar later, toen ik vertrok naar IJsland, had ik met ijzeren zekerheid vastgesteld dat ik lid van een vereniging móést worden, welke dan ook, om een sociaal leven met IJslanders op te kunnen bouwen. Als eerst schoot toen weer die herinnering uit de botanische tuinen in Lund voorbij: volksdans. Dit is het verhaal van mijn aanraking met de Noordse volksdans maar vooral ook een verhaal over de dromen van een kleine groep enthousiastelingen.

Russische vogel wordt Zweeds erfgoed

Wat heeft een Noord-Russische houten vogel met Scandinavië te maken? Ik heb het hier over de 'spånfågel', ook wel 'takfågel' (plafondvogel) of 'julduva' (kerstduif) genoemd. Dit is geen zeldzame diersoort, maar een decoratieve vogel die met een speciaal mes gekerfd wordt uit een blokje zacht coniferen- of populierenhout. Het is een decoratie die in Zweden in de 19e en de vroege 20e eeuw vaak rond kerst aan het plafond gehangen werd en door de warme lucht van de haard kalm roteerde. De vogel werd geassocieerd met de duif die in de christelijke traditie de heilige geest symboliseert, maar er hangt een complexer verhaal aan de symboliek en oorsprong van deze eigenaardige versiering.

Bier, bussen en buitensluiten: russefeiring, de gestoorde eindexamentraditie in Noorwegen

Normaliter is Noorwegen een rustig land. De steden zijn kalm en de mensen terughoudend. Maar dan
is het opeens eind april, en verschijnen overal jongeren in rode broeken op straat. Ze delen visitekaartjes uit,
versieren partybussen en knallen daarmee drie weken lang, al zuipend en feestend, door de stad, om daarna nog
even hun eindexamens te maken… Ja, dit is echt hoe het eraan toegaat in een Noors examenjaar. Ik moet zeggen
dat ik als Nederlander toch wel een beetje jaloers ben op deze traditie. Ik had ook graag een paar memorabele
weken gehad, in plaats van een tegenvallend examengala en een veel te korte stunt. Toch heeft deze traditie ook
een keerzijde: sommige studenten worden buitengesloten en raken depressief.
Welkom bij de 'russefeiring', de gestoorde Noorse eindexamentraditie.

Midgardsblot Metal Festival – Is dit échte Vikingmuziek?

Midgardsblot Metal Festival is een evenement dat sinds 2015 georganiseerd wordt in het Noorse plaatsje Borre. Als ware scandinavist ben ik daar zelf natuurlijk al drie jaar op een rij geweest. Het festival wordt georganiseerd in de buurt van een aantal grafheuvels – Borrehaugene – die tussen 600 tot 900 n.Chr. gedateerd worden. In 1852 werd hier bij het aanleggen van een weg een scheepsgraf uit de Vikingtijd gevonden. Vanwege deze vondst en latere archeologische opgravingen, staat Borre nu bekend om een van de vijf kunststijlen uit de Vikingtijd, namelijk de Borre-stijl.

Gävlebocken: fikt ‘ie of fikt ‘ie niet?

Zweden kent veel tradities rondom kerst. Zo ook de stad Gävle, die aan de oostkust ligt, een stuk boven Stockholm. In december wordt daar een grote bok van stro neergezet en elk jaar is het weer spannend: blijft hij staan? Het beest van stro heeft het al zwaar te verduren gehad – de bok wordt vaak in de fi k gestoken - maar heeft ook mooie jaren gekend. Op het moment van schrijven is de bok van 2024 nog niet “geboren”, dus ben ik de geschiedenis ingedoken.

Scandinavische julkalendrar/julekalendrer

In Denemarken, Noorwegen en Zweden is het gebruikelijk dat er in de maand december een adventskalender in serievorm, jul(e)kalender, op televisie is, waarbij er elke dag een nieuwe aflevering uitgezonden wordt. De series zijn vanaf de jaren zestig op televisie. Deze zijn erg populair en veel kinderen kijken. De programma’s bieden kinderen de kans zich te identificeren met mensen die anders zijn dan zij en daarnaast krijgen zij de mogelijkheid om kennis te maken met bepaalde thema’s en vraagstukken.

Ut på tur, aldri sur! – De bijzondere Noorse wandelcultuur

In Noorwegen geldt een bekend spreekwoord: Ut på tur, aldri sur!, wat zoiets betekent als ‘Tochtje maken, nooit zuur!’. Naast het feit dat het in het Noors lekkerder rijmt, weerspiegelt het ook de Noorse cultuur. Op tur (uitgesproken: tuur) gaan, oftewel buiten wandelen in de natuur, en dan vooral in de bergen, is een favoriete bezigheid van menig Noor. Door weer en wind trekken ze de bergen in, en het maakt niet uit hoe snel je loopt, je wordt altijd wel ingehaald door een Noor in survivalkleding. Ook ik heb dit mogen ervaren tijdens mijn buitenlandsemester in Bergen, de tweede grootste stad van Noorwegen. Ik ben nog nooit zo veel aan het wandelen, skiën en klimmen geweest, en het viel mij ook op dat bijna alle Noren regelmatig op tur te vinden waren. Wat is zo kenmerkend aan die wandelcultuur en waarom is het juist in Noorwegen zo groot? Ik zoek het voor jullie uit!

De stem van Groenland: Verleden en toekomst in de rapmuziek van Tarrak

Het is november in Reykjavík. Koud en winderig zoals menigeen verwacht. Het is echter ook de week van Iceland Airwaves, hét muziekfestival van IJsland, dat ik nog net te duur vond om mijn geld aan uit te geven. Gelukkig was daar voor mij nog een wat laagdrempeliger evenement in het Noordse Huis. Laagdrempelig qua prijs dan, want de muziek die er gespeeld zou worden was voor mij nogal onbekend en nieuw; die van allerlei muzikanten in allerlei genres uit het échte hoge Noorden. Samische en vooral veel Groenlandse artiesten zetten de toon. Ik had weinig verwachtingen, maar uiteindelijk ben ik die drie dagen ‘Arctische’ muziek uitgekomen met een nieuwe interesse: Groenlandse rap. Het was de Marokkaans- Groenlandse Tarrak die vooral mijn aandacht pakte en voor mij, meer dan welk ander dan ook, de stem werd voor het nieuwe, jonge Groenland.