Op een zonnige middag in de botanische tuinen van Lund tijdens mijn uitwisseling werd mijn blik gevangen door een zwierig gebeuren. Een klein groepje jonge mensen, wit gekleed, dansend in een cirkel. Voor mij was het duidelijk herkenbaar zijnde een Zweedse volksdans. Dat beeld is me bijgebleven en heeft me eigenlijk nooit losgelaten. Het was een moment van realisatie dat volkscultuur niet stoffig is en dat er wel meer mensen een overlange afspeellijst hebben met polska's. Twee jaar later, toen ik vertrok naar IJsland, had ik met ijzeren zekerheid vastgesteld dat ik lid van een vereniging móést worden, welke dan ook, om een sociaal leven met IJslanders op te kunnen bouwen. Als eerst schoot toen weer die herinnering uit de botanische tuinen in Lund voorbij: volksdans. Dit is het verhaal van mijn aanraking met de Noordse volksdans maar vooral ook een verhaal over de dromen van een kleine groep enthousiastelingen.
Denk je aan een heks, dan denk je al gauw aan een gemene, oude vrouw met een zwarte punt- muts, die met haar zwarte kat bij een bubbelende ketel staat. Hoewel dat beeld over de jaren gevormd is tot wat het nu is, vindt de onderliggende gedachte erbij zijn oorsprong in een git- zwarte periode van de geschiedenis. Tussen de vijftiende en achttiende eeuw werden duizenden mensen beschuldigd van 'maleficia' (‘kwaaddoenerij’), of in de Noordse landen ook wel van 'trolldom' (‘tovenarij’), termen die tegenwoordig synoniem zijn geworden met ‘hekserij’. Door heel Europa werden duizenden mensen hiervoor vervolgd en vermoord. Maar wie waren deze vermeende ‘heksen’ precies, en waarom werd er ook in Scandinavië massaal op hen gejaagd?
In deze editie van Noorderlicht staan we uitgebreid stil bij 25 jaar Nordom en blikken we terug op de afgelopen kwart eeuw. Een mooi moment dus om ook in deze serie even terug te blikken. Hier gaan we echter een stuk verder de geschiedenis in. Nu de hedendaagse autonome regio’s, landen binnen koninkrijken en half-rechtmatige claims in de spotlight gestaan hebben, kijken we terug naar gebieden die ooit in een bepaalde vorm bij een Scandinavisch land hoorden. Alles rond de Oostzee en binnen het hedendaagse Noorden laat ik verder buiten beschouwing; dat ratjetoe van oorlogen en bezit beschrijven is meer iets voor een proefschrift. Nee, we kijken verder dan het Skaggerak en de Oostzee naar een potpourri van wat ooit was.
Onze docenten hebben heel wat meegemaakt en veel verhalen te vertellen. Daarom benadert Noorderlicht elke uitgave een docent.
Dit keer: Martje Wijers
Als echte chocoladeliefhebber en iemand die al haar hele leven in Zweden komt, ben ik een besliste kladdkaka fan. Kladdkaka is een Zweedse chocoladetaart die van binnen plakkerig en zacht is. Ik heb het ondertussen al heel vaak gegeten bij verschillende Zweedse bakkerijtjes. Nou zijn ze natuurlijk altijd lekker, maar de allerlekkerste versie is te vinden in Ljugarn op Gotland, in een bakkerijtje genaamd Espegards Konditori. Na jaren gevraagd te hebben om het recept is het mij afgelopen zomer – toen ik eindelijk Zweeds sprak – gelukt.
De Noordse munt is een langzame dood aan het sterven. Een toename in pinbetalingen,
online transacties en nu ook inflatie maken de munten steeds minder nuttig. Ik klink wellicht als een romanticus, gericht op het vastleggen van dat waardevolle stukje cultuur voordat het een stille dood ondergaat in de nevel van de geschiedenis. Toch heb ik vreemd genoeg totaal geen moeite met het verdwijnen van contant geld, hoewel ik mij ook bewust ben van het belang ervan. Ikzelf betaal ook nooit meer met een biljet, laat staan die paar tien- of twintigcentmuntjes in mijn bezit; of nog erger die ene één cent die je hebt weten te krijgen in Duitsland. En toch, ondanks alles, schrijf ik hier een ode aan de Noordse munt.
Over de hele wereld wordt prachtige muziek gemaakt, zo ook in de Noordse landen. In dit artikel zal ik voor de vijf grote ‘Scandinavische’ talen drie verschillende nummers in de schijnwerpers zetten. Per taal zal ik kijken naar een klassieker van voor 2010, een recent nummer uit 2020-2023 en nog een derde nummer dat wat mij betreft ook wat aandacht verdient. Houd er rekening mee dat ik vooral pop-, folk- en indiemuziek luister en dat dit artikel dus lekker subjectief is. Ik heb desondanks geprobeerd om nummers uit te kiezen die niet te veel op elkaar lijken. Veel luisterplezier!
Noa neemt ons mee naar het hoge noorden van Zweden.
Eigenlijk kun je niet stellen dat Groenland een vergeten gebied is, zeker niet vanuit een Scandinavisch perspectief. De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor een van
de grootste eilanden ter wereld. Veel mensen, behalve de Scandinavisten onder ons natuurlijk, vergeten echter dat Groenland wettelijk gezien onderdeel is van Denemarken. En hoewel het eiland wel autonoom is, is het nog zeker niet zelfstandig.
Verslag van het bezoek aan de Scandinavische kerstmarkten door Nordom in 2022.
Het jaarlijkse hoogtepunt van Nordoms Scandinavië-assimilatie is toch wel Julebord. Op een tactisch geplaatste vrijdag tussen de tentamens en kerst komt alles hier samen: Sankta Lucia, eten uit alle hoeken van de wereld en een vleug jeugdsentiment.
Het is december en dat betekent dat niet alleen Nederland,…
