In deze editie van Noorderlicht staan we uitgebreid stil bij 25 jaar Nordom en blikken we terug op de afgelopen kwart eeuw. Een mooi moment dus om ook in deze serie even terug te blikken. Hier gaan we echter een stuk verder de geschiedenis in. Nu de hedendaagse autonome regio’s, landen binnen koninkrijken en half-rechtmatige claims in de spotlight gestaan hebben, kijken we terug naar gebieden die ooit in een bepaalde vorm bij een Scandinavisch land hoorden. Alles rond de Oostzee en binnen het hedendaagse Noorden laat ik verder buiten beschouwing; dat ratjetoe van oorlogen en bezit beschrijven is meer iets voor een proefschrift. Nee, we kijken verder dan het Skaggerak en de Oostzee naar een potpourri van wat ooit was.
De drie eilanden op de Noord-Atlantische Oceaan mogen dan wel niet veel gemeen hebben door hun verschillende culturen, volkeren en volkstalen, maar toch was er eeuwenlang iets dat de drie eilanden met elkaar verbond: het Deens. In het algemeen was dit tegen wil en dank. Het succes van het Deens om de harten te veroveren van de Groenlanders, Faeröerders en IJslanders verschilde tamelijk en zeker tegenwoordig begint de afgunst tegenover het Deens in alle drie de voormalige overzeese gebieden te groeien. Dit is echter zeker niet altijd zo geweest; lange tijd nam het Deens een belangrijke plek in het alledaagse leven in. Het was de taal van cultuur, politiek maar vooral die van ontwikkeling. Geen wonder dat op alle drie de eilanden ooit het idee is ontstaan om de volkstaal volledig achter te laten en daarvoor in de plaats het Deens tot nieuwe hoofdtaal te verheffen onder overmoedige Deense ambtenaren en lokale hoge heren. Voor veel van de elites op deze eilanden was het duidelijk dat de eilanden als onderdeel van het Deense koninkrijk maar beter dezelfde taal konden spreken, aangezien ze toch al dezelfde koning dienden en God aanbeden. Toch is dit in geen van de drie gebieden gebeurd en lijkt uiteindelijk de volkstaal, al dan niet na een lange strijd, het te winnen van het Deens. De invloed die het Deens uiteindelijk heeft gehad is echter niet te onderschatten en is blijvend tot de dag van vandaag. In deze driedelige serie zullen alle drie de Noord Atlantische eilanden behandeld worden. Gekeken zal worden naar hoe het Deens verscheept is over de Atlantische Oceaan, hoe het vervolgens ontvangen is door de lokale bevolkingen en of het Deens uiteindelijk écht de kans heeft gekregen om de drie eilanden talig te veroveren. In deze editie wordt gekeken naar het land dat geprobeerd heeft het Deens met klinische precisie weg te poetsen: IJsland.
Als men denkt aan kolonialisme, dan wordt er al snel gedacht aan de praktijken van de Spanjaarden en de Portugezen in de vijftiende eeuw, en ook die van Nederland later in de zestiende eeuw. Het is dan ook vrij bijzonder dat de korte aanwezigheid van de Zweeds-Amerikaanse religieuze groepering in Jeruzalem, de geschiedenis is ingegaan als een Zweeds-Amerikaanse kolonie. In dit artikel neem ik je mee naar waar deze mensen vandaan kwamen, en waarom zij ervoor kozen om te verhuizen naar Jeruzalem.
