Groenland

Het verscheepte Deens: Groenland

De drie eilanden op de Noord-Atlantische Oceaan mogen dan wel niet veel gemeen hebben door hun verschillende culturen, volkeren en volkstalen, maar toch was er eeuwenlang iets dat de drie eilanden met elkaar verbond: het Deens. In het algemeen was dit tegen wil en dank. Het succes van het Deens om de harten te veroveren van de Groenlanders, Faeröerders en IJslanders verschilde tamelijk en zeker tegenwoordig begint de afgunst tegenover het Deens in alle drie de voormalige overzeese gebieden te groeien. Dit is echter zeker niet altijd zo geweest; lange tijd nam het Deens een belangrijke plek in het alledaagse leven in. Het was de taal van cultuur, politiek maar vooral die van ontwikkeling. Geen wonder dat op alle drie de eilanden ooit het idee is ontstaan om de volkstaal volledig achter te laten en daarvoor in de plaats het Deens tot nieuwe hoofdtaal te verheffen onder overmoedige Deense ambtenaren en lokale hoge heren. Voor veel van de elites op deze eilanden was het duidelijk dat de eilanden als onderdeel van het Deense koninkrijk maar beter dezelfde taal konden spreken, aangezien ze toch al dezelfde koning dienden en God aanbeden. Toch is dit in geen van de drie gebieden gebeurd en lijkt uiteindelijk de volkstaal, al dan niet na een lange strijd, het te winnen van het Deens. De invloed die het Deens uiteindelijk heeft gehad is echter niet te onderschatten en is blijvend tot de dag van vandaag. In deze driedelige serie zullen alle drie de Noord-Atlantische eilanden behandeld worden. Gekeken zal worden naar hoe het Deens verscheept is over de Atlantische Oceaan, hoe het vervolgens ontvangen is door de lokale bevolkingen en of het Deens uiteindelijk écht de kans heeft gekregen om de drie eilanden talig te veroveren. In deze editie wordt gekeken naar het land dat het verst verwijderd ligt van Denemarken, niet alleen geografisch gezien maar ook taalkundig: Groenland.

Overname van land en lichaam: spiralen stalen zelfbeschikking

“Het voelde alsof mijn lichaam werd gekoloniseerd,” vertelt Naja Lyberth, slachtoffer van de Deense Spiralkampagnen, in de BBC-documentaire Greenlands Lost Generation. De afgelopen jaren komen er steeds meer gebeurtenissen aan het licht uit de koloniale geschiedenis van Groenland. De gebeurtenissen geven veel weg over de aanwezigheid van Denemarken in Groenland. Het tijdperk van de Deense kolonisatieperiode loopt van 1721 tot 1953. Daarna trad een periode van modernisatie in werking. Opvallend is dat deze periode van modernisatie juist het meest geassocieerd wordt met de Deense overheersing in tegenstelling tot de daadwerkelijke kolonisatieperiode. Van 1953 tot 1979 had Groenland de status van een ambt binnen het Deense koninkrijk. In 1979 verwierf Groenland zelfbeschikking met gedeelde autonomie. Groenland kreeg volledig zelfbestuur in 2009, maar het bemachtigen van complete onafhankelijkheid blijft een voortdurend proces. Zo is de Deense aanwezigheid voor veel Groenlanders nog steeds merkbaar, bijvoorbeeld in het door Denemarken gedomineerde internationale beleid. De Deense overheersing heeft voornamelijk haar sporen achtergelaten in de vorm van nationale trauma’s die de Groenlander direct raken. Zoals de spiraalcampagne: het onvrijwillige anticonceptieprogramma gearrangeerd door de Deense overheid, dat meer dan vierduizend meisjes en vrouwen trof, waarvan de consequenties zich nog steeds voortzetten. Deze zaak is een enorme zwarte bladzijde in de gezamenlijke geschiedenis van Groenland en Denemarken.

“Ik ben zo trots op wie wij zijn” – Qupanuk Olsen

Het is halverwege september 2024. Ik trek de stoute schoenen aan en stuur een mailtje naar Qupanuk Olsen – beter bekend als Q – van het op sociale media bekende kanaal Q's Greenland, waarop zij sinds begin 2020 allerlei video's plaatst over het leven op Groenland. Ik krijg nog antwoord ook. Er wordt wat heen en weer gemaild, de Zoom-link wordt gedeeld en twee weken later is het op een bewolkte maandagmorgen dan eindelijk zover. Voor deze editie van Noorderlicht heb ik het geluk Groenlands grootste influencer te mogen interviewen.

De stem van Groenland: Verleden en toekomst in de rapmuziek van Tarrak

Het is november in Reykjavík. Koud en winderig zoals menigeen verwacht. Het is echter ook de week van Iceland Airwaves, hét muziekfestival van IJsland, dat ik nog net te duur vond om mijn geld aan uit te geven. Gelukkig was daar voor mij nog een wat laagdrempeliger evenement in het Noordse Huis. Laagdrempelig qua prijs dan, want de muziek die er gespeeld zou worden was voor mij nogal onbekend en nieuw; die van allerlei muzikanten in allerlei genres uit het échte hoge Noorden. Samische en vooral veel Groenlandse artiesten zetten de toon. Ik had weinig verwachtingen, maar uiteindelijk ben ik die drie dagen ‘Arctische’ muziek uitgekomen met een nieuwe interesse: Groenlandse rap. Het was de Marokkaans- Groenlandse Tarrak die vooral mijn aandacht pakte en voor mij, meer dan welk ander dan ook, de stem werd voor het nieuwe, jonge Groenland.

De ‘vergeten’ gebieden van Scandinavië: Groenland

Eigenlijk kun je niet stellen dat Groenland een vergeten gebied is, zeker niet vanuit een Scandinavisch perspectief. De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor een van
de grootste eilanden ter wereld. Veel mensen, behalve de Scandinavisten onder ons natuurlijk, vergeten echter dat Groenland wettelijk gezien onderdeel is van Denemarken. En hoewel het eiland wel autonoom is, is het nog zeker niet zelfstandig.