Wat heeft een Noord-Russische houten vogel met Scandinavië te maken? Ik heb het hier over de 'spånfågel', ook wel 'takfågel' (plafondvogel) of 'julduva' (kerstduif) genoemd. Dit is geen zeldzame diersoort, maar een decoratieve vogel die met een speciaal mes gekerfd wordt uit een blokje zacht coniferen- of populierenhout. Het is een decoratie die in Zweden in de 19e en de vroege 20e eeuw vaak rond kerst aan het plafond gehangen werd en door de warme lucht van de haard kalm roteerde. De vogel werd geassocieerd met de duif die in de christelijke traditie de heilige geest symboliseert, maar er hangt een complexer verhaal aan de symboliek en oorsprong van deze eigenaardige versiering.
25 februari 2022. Aç ayı oynamaz – een hongerige beer danst niet – aldus mijn Turkse vriendin die graag eerst een hapje wilde eten voor we op de boot naar Helsinki zouden stappen. ‘Eerst eten, dan zien we verder’ bedoelen de Turken met dit spreekwoord, maar ook de letterlijke vertaling zette me aan het denken. Nog geen 24 uur eerder viel Rusland Oekraïne binnen. “Die beer danst toch behoorlijk”, zo was mijn gedachte. Nu weet ik ook best dat je spreekwoorden niet te letterlijk moet nemen (probeer ‘boter op je hoofd hebben’ maar eens uit te leggen), maar toch hield die Russische beer me even bezig. Zeker toen ik me bedacht dat we ons alleen maar dichter naar de Russische grens zouden begeven met dat tripje naar Helsinki. “Ach, weet je nog hoe de winteroorlog afliep? Ik denk dat we weinig te vrezen hebben”, sprak een andere vriend terwijl hij een kanelbulle in z’n mond stak. Een punt had hij zeker.
