Beeld: De darkride Ragnfrid’s Saga, The Viking Museum
Het museum is opgericht in 2017, om een gat in de markt te vullen voor toeristen van binnen en buiten Zweden, met een interesse in de Vikingen vanuit een populairculturele invalshoek. De cultuur van de Vikingtijd wordt namelijk al vanaf de 19e eeuw gebruikt en aangepast aan ver-schillende ideologische behoeftes. Je zou zelfs kunnen zeggen dat dit al begon in de middel-eeuwen, toen IJslandse christelijke geleerden als Snorri Sturluson terugkeken naar het heiden-se verleden van het Noorden. Deze appropriatie van de Vikingtijd heeft ervoor gezorgd dat bepaalde stereotiepe beelden nu zó bekend zijn, dat ze in nieuwe media keer op keer worden gereproduceerd. The Viking Museum, opgericht met de mensen die deze media consumeren in gedachten, heeft als missie deze stereotiepe beelden te nuanceren door de bezoekers kritisch na te laten denken over hun voorkennis.
In de woorden van de oprichters, wil The Viking Museum niet alleen het leven van de Viking als brute, masculiene krijger tonen, maar ook aandacht schenken aan de minder bekende stemmen van die tijd, zoals vrouwen, kinderen en slaven. De toevoeging van de minderheden uit de Vikingtijd zou het stereotiepe beeld van de Viking moeten nuanceren. Maar wat iemand hoopt
te bereiken is niet altijd wat er daadwerkelijk bereikt wordt, en dit blijkt een groot probleem te zijn in Viking-gerelateerde tentoonstellingen.
De Deense archeoloog Søren M. Sindbæk schreef in 2022 een zeer kritische review over alles wat er mis is met de tentoonstellingen Vikingarnas värld in het Zweedse Historiska en På tog med vikingene in het Deense
Nationalmuseum in Kopenhagen. Opvallend is dat hij benadrukt dat deze tentoonstellingen niet genoeg menselijkheid laten zien en niet genoeg relevante context beschikbaar stellen bij de artefacten die ze tonen. Een ander punt van kritiek dat Sindbæk heeft, is dat musea zich aan proberen te passen aan een vernomen verschuiving in doelgroep, terwijl statistieken (volgens hem) tonen dat dezelfde soort mensen nog steeds regelmatig musea bezoekt; namelijk hoogopgeleide mensen.
De vraag is dus of een plaats die eerder een attractie/informatiecentrum dan een “écht” museum is, dezelfde soort bezoekers aantrekt, of dat de framing van deze plaats in de media en hun eigen marketing er juist voor zorgt dat een heel andere doelgroep wordt aangetrokken. Toen ik begin 2024 op uitwisseling was in Stockholm, twijfelde ik naar aanleiding van wat ik online en op posters te zien kreeg of The Viking Museum me zou bieden wat ik zocht. Ikzelf ben namelijk geïnteresseerd in de Vikingtijd – en het moderne ge- en misbruik ervan – vanuit een academisch perspectief (maar stiekem vind ik het ook gewoon leuk).
“Oh, is dit het? Het lijkt me sterk dat ze hier veel te bieden hebben” was mijn reactie toen ik het gebouw zag. Een zielig, industrieel, hoekig gebouwtje met een vierkant, zwart logo: The Viking Museum. Voor de ingang een neprunensteen en muziek van de Deense “Viking folk” artiest Danheim. Leuk… De tentoonstelling zelf begint met een groot nepschip waar je in kan klimmen en doen alsof je een echte Viking bent, op weg
naar nieuwe gebieden. Dit deel is vooral gemaakt voor kinderen, en ook op andere manieren wordt ervoor gezorgd dat het object toegankelijk blijft voor de jonge bezoekers.
En dan zie je ze hangen. De bordjes met lap-pen tekst, de Zweedse en Engelse stukken verdeeld met een grote rode titel in de vorm van een runeninscriptie. De titel is vaak een lokkende frase, als “The Man, The Myth, The Legend” of “Armed for Battle”. Ondanks deze sensationele claims, bieden de teksten een relatief genuanceerd beeld van de Vikingtijd, waarbij er beroep wordt gedaan op de autori-teit van wetenschappers. Daarnaast wordt er benadrukt dat de informatie die we in de 21e eeuw over de Vikingtijd kunnen hebben altijd een interpretatie zal zijn, en nooit de volledi-ge waarheid.
Hoewel deze teksten dus relatief betrouwbare
The Viking Museum, Dawid Walorski
informatie bieden en de bezoeker bewust maken van de nuances van de geschiedenis van een periode als de Vikingtijd, is er toch een probleem; namelijk dat mensen de teksten niet allemaal gaan zitten lezen. Alleen als een bezoeker daadwerkelijk benieuwd is naar de claim van het museum, en wíl ontdekken welke informatie over de Vikingen correct is of niet, zal die deze teksten lezen. Zonder kennis van het doel, zal de gemiddelde toerist The Viking Museum zien als een leuke attractie met Vikingthema.
Dit is op zich helemaal niet erg, en als toeristen blij worden van een attractie is dat alleen maar leuk voor de eigenaars van het museum. Toch is het voor het behalen van hun doel handig als mensen weten dat dit hun doel is. Uit reviews blijkt namelijk dat men helemaal niet tevreden is
over de geboden informatie, waarvan ik verdenk dat ze alleen naar de laag-drempelige dingen hebben gekeken in plaats van ook de langere teksten te lezen.
We leven helaas in een tijdperk waar alles steeds sneller moet, en waar men door onder andere sociale media steeds minder aandacht wil en kan besteden aan het tot zich nemen van informatie. Dit zorgt ervoor dat mu-
sea belangrijke keuzes moeten maken in hun tentoonstellingen, waarbij de informatie aan de ene kant zo “correct” mogelijk moet zijn, maar waar aan de andere kant de vormgeving van de tentoonstelling de bezoekers ook voldoende aanspreekt.
Door het enerzijds bieden van informatie die populaire opvattingen moet contrasteren of aanvullen, en anderzijds inspelen op deze populaire opvattingen in de vormgeving lijkt het dat The Viking Museum eerder als doel heeft om zo veel mogelijk bezoekers binnen te krijgen dan de radicale verandering van de aannames waar deze mee binnenkomen. Het is nou eenmaal een privaat, commercieel object, gericht op winst.
Omdat deze historische groep misbruikt is voor ideologische doeleindes in de 19e eeuw, is het bestaan van objecten zoals The Viking Museum cruciaal voor het verbeteren van het imago van “de Viking” in de 21e eeuw, en het rechttrekken van stereotype opvattingen over dit figuur. Helaas verkoopt een historisch onverantwoord, maar “cooler” beeld van de Vikingen beter, en zullen musea waarschijnlijk nog altijd minder optimale keuzes moeten maken om bezoekers te trekken.
Geschreven door
