Beeld: Rick van Staten // Foto’s: Verscheidene
Vestfold, de regio waar Borre in ligt, lijkt een belangrijk machtscentrum geweest te zijn in de late ijzertijd en vroege middeleeuwen. In deze regio zijn twee van de meest bekende grote Noorse scheepsgraven te vinden, die van Gokstad en Oseberg. Ook ligt Kaupang hier, de plek die als eerste stad van Noorwegen gezien wordt. Het is dus niet gek dat deze plek is gekozen voor de organisatie van een van de grootste Viking- gerelateerde muziekfestivals ter wereld.
Maar huh? Een muziekfestival met Viking-thema? Wordt daar dan ‘echte Vikingmuziek’ gespeeld? Nou… nee. Er waren natuurlijk geen geluidsopnames mogelijk in de Vikingtijd, en het is lastig om een accuraat beeld te creëren op basis van de beschikbare schriftelijke bronnen. Deze zijn vaak sterk bevooroordeeld, dus hun betrouwbaarheid kan in twijfel worden getrokken. Een voorbeeld is het verslag van de Arabische reiziger al-Tartushi. Hij bezocht in de 10e eeuw Hedeby (nu Noord-Duitsland) en omschreef de zang van de mensen daar als “een gezoem, dat deed denken aan het gehuil van een hond, maar dan nog beestachtiger”.
Als het gaat om muziekinstrumenten kan er gekeken worden naar het archeologisch materiaal. Er zijn wat (delen van) voorwerpen gevonden waarvan men denkt dat het muziekinstrumenten zouden kunnen zijn, zoals botten met gaten erin, hoorns waarop geblazen kon worden, metalen mondharpen en houten snaarinstrumenten zoals lieren. Dit alles zegt nog steeds niks over hoe deze voorwerpen precies gebruikt werden, en geeft dus geen totaalbeeld van hoe muziek in de Vikingtijd geklonken kon hebben.
Toch weerhoudt dit moderne artiesten er niet van om hun eigen interpretatie te geven aan wat nou muziek is dat ‘authentiek klinkt’ en bij de sfeer van een modern Vikingfestival zou passen. Dit brengt echter wel controversiële methodes met zich mee, zoals het gebruik van Samische en andere inheemse instrumenten of zangmethodes. Daarnaast wordt er weleens gebruik gemaakt van instrumenten uit eerdere of latere tijdsperiodes, en natuurlijk moderne geluidsversterking. Door de mix van al deze elementen ontstaat er een debat over het niveau van historische getrouwheid dat nagestreefd zou moeten worden.
Historische getrouwheid is echter voor de meeste mensen niet het belangrijkste, en zelfs experts van verschillende disciplines kunnen deze muziek waarderen; voor hun onderzoek of gewoon om persoonlijke redenen. Het is namelijk zo dat Midgardsblot niet alleen populair is onder fans van metal en viking/folk/nordic muziek, maar zeker ook voor studenten en academici die zich bezighouden met de Vikingen en daaraan gerelateerde onderwerpen. Niet alleen omdat er een interessante omgeving ontstaat voor observatie en veldwerk, maar ook omdat er elke dag van het festival een reeks lezingen wordt gegeven in het nabijgelegen museum, Midgard Vikingsenter.
Foto: Askar Ibragimov
Hiervoor worden experts van verschillende universiteiten en verschillende vakgebieden uitgenodigd om een presentatie te geven over een door hun gekozen onderwerp dat past bij het thema van het festival. Zo was er afgelopen jaar bijvoorbeeld een lezing van Gísli Sigurðsson (Árni Magnússon instituut, IJsland) over hoe de Vikingen zich oriënteerden in de wereld, maar bijvoorbeeld ook van Ellen Marie Næss (Universiteit van Oslo) over de opening van het nieuwe Viking Ship Museum in Oslo in 2027, en van Adam Kelly (Universiteit van Oxford) over de ontwikkeling van metalmuziek met Viking-thema in Scandinavië. Na het actief beluisteren van zo’n reeks lezingen gaat men geïnformeerd, maar vooral ook kritisch het festivalterrein op.
Het vier dagen durende festival wordt altijd ingeleid met een openingsceremonie. Aangezien veel van de bezoekers en deelnemende artiesten zichzelf omschrijven als heidenen (Norse pagan, neopagan, heathen, ásatrú, etc.) is dit ook een heidense ceremonie, het blót. Volgens de organisatoren is het niet de bedoeling dat dit ritueel volledig historisch accuraat is, maar wel geïnspireerd door omschrijvingen van rituelen uit de Vikingtijd. Blót betekent overigens ‘offer/offering’ in het Oudnoords, en het is mogelijk om een klein persoonlijk offer (een beeldje, etenswaren e.d.) te brengen als iemand daar behoefte aan heeft.
Foto: Kenneth Baluba Sporsheim
En dan barst het los – vier dagen van metal, folk en ‘Viking’ muziek, bands en artiesten uit de Noordse landen, maar ook uit andere delen van de wereld. Door de globale uitwisseling van informatie en ideeën zijn er nu namelijk fans van de Vikingen te vinden over heel de wereld. Dit is ook te merken aan de bezoekers; sommige mensen wonen toevallig in de buurt, anderen vliegen speciaal naar Noorwegen om dit festival mee te maken. Gek, wat een paar oude heuvels voor elkaar kan krijgen …
Ook is het bijzonder om de mix van oude en nieuwe elementen te zien in dit festival. Er is een kleurrijke mix van mensen in historisch accurate kledij, goedkope Vikings cosplay, zwarte metalshirts en alledaagse kleding. Het kan allemaal. Dit illustreert weer de verschillende ideeën die bezoekers hebben over het doel van het festival en de mate van historische getrouwheid die zij willen nastreven of zien in anderen. De organisatie van Midgardsblot zelf schrijft op hun site dat het festival voor iedereen is, ongeacht nationaliteit, culturele achtergrond, etniciteit, geslacht of seksuele geaardheid. Ze willen een ontmoetingsplek creëren voor een diverse groep mensen, verbonden door hun interesse in muziek en de Vikingtijd.
Hoewel het op het eerste gezicht lijkt alsof een festival als Midgardsblot gericht zou zijn op een heel specifiek soort publiek – masculiene mannen met een beperkte kennis van het Vikingtijdperk – is dit zeker niet het enige type mens dat geïnteresseerd kan zijn in Midgardsblot. Een moderne interpretatie van erfgoed uit de Vikingtijd trekt ook studenten en academici aan. Tenslotte biedt de combinatie van de metal-scène en historisch re-enactment veel vrijheid voor alternatieve vormen van zelfexpressie en een soort ontsnapping aan het ‘echte leven’. Dit zorgt ervoor dat het festival ook een grote groep queer mensen aantrekt en een veilige plek is voor iedereen die zich ‘anders’ voelt of uit.
Gek, wat een paar oude heuvels voor elkaar kan krijgen…
Geschreven door
